Pierwsze tygodnie i miesiące życia dziecka są okresem intensywnego rozwoju układu nerwowego, mowy i umiejętności jedzenia. U niektórych niemowląt i małych dzieci pojawiają się w tych obszarach trudności, które mogą wymagać wizyty u neurologopedy. Neurologopedia niemowląt i małych dzieci to dziedzina logopedii zajmującą się wczesną diagnozą oraz terapią zaburzeń ssania, połykania, rozwoju mowy i komunikacji, o podłożu neurorozwojowym lub neurologicznym.
Czym jest neurologopedia?
Neurologopedia dziecięca to specjalistyczna terapia logopedyczna skierowana do najmłodszych pacjentów. Mgr Patrycja Wyrębkiewicz-Łuba wyjaśnia, że neurologopeda prowadzi diagnozę i terapię niemowląt oraz małych dzieci, bazując na dokładnym wywiadzie z opiekunem oraz badaniu pacjenta. Badanie opiera się na ocenie funkcji takich jak m.in.
- ssanie,
- połykanie,
- oddychanie
- czy żucie.
Nieodłącznym elementem każdej oceny neurologopedycznej jest ocena budowy jamy ustnej – w tym diagnoza wędzidełek, anatomii twarzoczaszki i sprawdzenie napięcia mięśniowego – dodaje neurologopedka mgr Patrycja Wyrębkiewicz-Łuba.
Różnice miedzy logopedą a neurologopedą
Neurologopedia jest węższą specjalizacją z zakresu logopedii. Neurologopeda jest logopedą z dodatkowym wykształceniem, specjalizującym się w zaburzeniach wynikających z dysfunkcji lub niedostatecznego rozwoju układu nerwowego.
Logopeda przede wszystkim pomaga w sytuacjach takich jak:
- rozwój mowy jest opóźniony u dziecka,
- dziecko mało gaworzy,
- występują trudności artykulacyjne u małych dzieci.
Mgr Patrycja Wyrębkiewicz-Łuba wskazuje na zakres pracy neurologopedy:
- Diagnoza i terapia zaburzeń karmienia i połykania u niemowląt, dzieci i dorosłych.
- Ocena odruchów oralnych – ssania, połykania, gryzienia, żucia.
- Wsparcie w karmieniu piersią – porady odnośnie efektywnego karmienia.
- Diagnoza i wspomaganie rozwoju mowy oraz terapia wad wymowy – gdy opóźnia się gaworzenie, pojawienie pierwszych słów czy prawidłowa artykulacja.
- Terapia zaburzeń miofunkcjonalnych (napięcia mięśniowego) – nieprawidłowego ustawienia języka, nieprawidłowego toru oddechowego, zgryzu, parafunkcji, wspomaganie pacjenta ortodontycznego.
- Wsparcie po zabiegach (np. podcięciu wędzidełka, wycięciu migdałka) – nauka prawidłowych funkcji jamy ustnej.
- Współpraca z lekarzami (laryngologiem, neurologiem, pediatrą, ortodontą, osteopatą) w celu kompleksowej opieki nad pacjentem.
Kiedy warto się zgłosić z niemowlęciem lub małym dzieckiem do neurologopedy?
Neurologopedię dla noworodka lub niemowlęcia rekomendujemy przede wszystkim w nastepujących przypadkach:
- kiedy występują problemy ze ssaniem, połykaniem, karmieniem,
- jedzenie jest nieefektywne, za długie, dziecko się przy nim męczy,
- dziecko dużo ulewa i się krztusi,
- dziecko za wolno przybiera na wadze,
- występują trudności z koordynowaniem ssania, jedzenia i oddychania,
- rodzic zauważa nadwrażliwość w obszarze buzi,
- występują opoźnienia rozwojowe,
- występują podejrzenia nieprawidłowej pracy języka, wędzidełka,
- występuje nieprawidłowe napięcie mięśniowe, asymetria twarzy,
- niemowlę nie gaworzy,
- przy rozszerzaniu diety dziecko ma trudności z żuciem, gryzieniem, połykaniem różnych konsystencji pokarmu.
Warto zgłosić się do neurologopedy z małym dzieckiem kiedy:
- dziecko mówi bardzo mało lub nie mówi,
- dziecko ma trudności z gryzieniem i żuciem pokarmów,
- obserwuje się trudność w łączeniu słów,
- kiedy mowa dziecka jest niezrozumiała nawet dla bliskich osób.
Jak wyglada terapia neurologopedyczna?
Terapia u neurologopedy jest procesem, mającym na celu wychwycenie nieprawidłowości i indywidualne wsparcie rozwoju dziecka. Wizyta w gabinecie u neurologopedy składa się z kilku elementów:
- Szczegółowy wywiad z rodzicem – informacje od rodzica są niezwykle istotne, a im więcej szczegółów dostarczy rodzic tym lepiej. Wywiad dotyczy m.in. przebiegu ciąży i porodu, karmienia, rozwoju dziecka, wszelkich trudności, posiadanych innych diagnoz.
- Obserwacja dziecka w gabinecie – m.in. jego reakcji na bodźce, ułożenia ciała.
- Neurologopeda może poprosić o nakarmienie dziecka, zwłaszcza jeśli wizyta dotyczy tego obszaru. Terapeuta może wtedy przeprowadzić obserwację takich aspektów jak m.in. pozycja dziecka czy praca ust i języka.
- Badanie jamy ustnej, m.in. wędzidełka, języka.
- Ocena odruchów oralnych u niemowlęcia.
- Ocena komunikowania się dziecka i jego rozwoju.
W efekcie zebrania potrzebnych informacji, neurologopeda podsumowuje wizytę i daje zalecenia:
- Przekazuje rodzicom informacje dotyczące tego co jest normą rozwojową, a co nie jest,
- Nakreśla plan terapii jeśli jest ona potrzebna, ewentualnie może wskazać potrzebę konsultacji z innym specjalistą,
- Pokazuje ćwiczenia i przekazuje praktyczne rady do wykorzystania na codzień – narzędzia dla rodzica do pracy z dzieckiem.
W przypadku terapii neurologopedycznej jednym z kluczowych elementów jest efektywna współpraca z opiekunami dziecka. 45-minutowa wizyta w gabinecie neurologopedy daje wiedzę i praktyczne narzędzia terapeutyczne do zastosowania domu – ćwiczenia, zmianę lub korektę nawyków (np. noszenia, podawania łyżeczki, zabawy terapeutyczne), a rodzic przebywając na codzień z dzieckiem zapewnia stałą obserwację środowiskową.
Neurologopedia w podejściu interdyscyplinarnym – współpraca neurologopedy z osteopatą i fzjoterapeutą
W przypadku terapii niemowląt i małych dzieci, nierzadko neurologopeda to jeden ze specjalistów dbających o właściwy rozwój dziecka. Diagnoza neurologopedyczna nie jest diagnoza lekarską – jest to diagnoza funkcjonalna, czyli ten terapeuta nie określa jednostki chorobowej, ale to jak dziecko funkcjonuje. Różni specjaliści pracują na różnych obszarach rozwoju dziecka, a ich działania się uzupełniają. Neurologopeda może konsultować się z m.in. z lekarzem pediatrą, laryngologiem, foniatrą, neonatologiem, a także fizjoterapeutą oraz osteopatą.
Osteopata dziecięcy w naszej placówce oferuje wsparcie terapii neurologopedycznej poprzez pracę nad:
- ruchomością tkanek,
- symetrią ciała dziecka,
- napięciami w obszarze czaszki, szyi i twarzoczaszki.
Fizjoterapeuta dziecięcy wspiera prawidłowy rozwój:
- postawy,
- napięcia mięśniowego,
- a także kontroli głowy i tułowia, co ma bezpośredni wpływ na funkcje ssania, połykania czy rozwoju mowy.
Najczęstsze pytania pacjentów:
Jak przygotować się do wizyty u neurologopedy z dzieckiem?
Na pierwszej wizycie warto być przygotowanym na pytania dotyczące m.in.:
- przebiegu porodu,
- karmienia – neurologopeda może poprosić o obserwację karmienia podczas wizyty,
- ssania, gryzienia, napięcia u dziecka,
- oddychania u dziecka,
- pierwszych dźwięków lub słów dziecka
- ewentualnych dotychczasowych diagnoz.
Jeśli chodzi o przygotowanie dziecka, najlepiej aby mogło być wyspane i najedzone (ale nie tuż po posiłku).
Czy terapia jest bolesna?
Terapia nie jest bolesna, często ma formę zabawy. Jeśli dziecko ma nadwrażliwość, praca w obszarze buzi może być dla niego chwilowo nieprzyjemna, natomiast neurologopeda dba o komfort dziecka.
Jaka jest rola neurologopedy w kwestii podcięcia wędzidełka?
Neurologopeda oceni, czy i kiedy zabieg jest potrzebny z punktu widzenia funkcjonalnego – czy brak podcięcia może negatywnie wpłynąć na rozwój. Do zabiegu podcięcia wędzidełka dziecko kwalifikuje lekarz. Neurologopeda decyduje w kwestii przygotowania dziecka do zabiegu i opieki po zabiegu. Neurologopeda może zaproponować terapię, aby spróbować uniknąć zabiegu, jeśli sytuacja nie jest jednoznaczna.
W naszej placówce na konsultacje i terapię neurologopedyczną zapraszamy do mgr Patrycji Wyrębkiewicz-Łuby – neurologopedki, terapeutki miofunkcjonalnej, specjalistki wczesnej interwencji noworodków i niemowląt.
1. Kaczmarek, B.L.J. (red). 2012. Wczesna interwencja logopedyczna. Gdańsk: Harmonia Universalis.
2. American Speech-Language-Hearing Association (ASHA), Pediatric Feeding and Swallowing; Early Identification of Speech, Language, Swallowing, and Hearing Disorders
